استون یکی از رایج ترین حلالهای آلی در فرآیندهای شیمیایی میباشد و به عنوان یکی از مهم ترین و کاربردی ترین حلالها در واکنشهای آلی ، کروماتوگرافی و تبلور مجدد استفاده میشود. در ساخت لوازم پلاستیکی و الیاف مصنوعی و رنگها و تولید چسب و رزین و واکسها و خیلی از صنایع کاربرد دارد .
نامهای مترادف : پروپانون ; دی متیل فرمالدئید; دی متیل کتال; دی متیل کتن; کتن پروپان; بتا کتن پروپان; متیل کتن; پیروستریک اسید; پیروستریک اتر ; Acetone ;propanone
استون
استون ( استن ) یک مایع بی رنگ , فرار , قابل اشتعال و ساده ترین کتون و مایعی سمیحلال بسیار خوبی برای ترکیبات آلی میباشد .حدود یک سوم استن مصرفی به عنوان حلال مصرف میشود و حدود یک چهارم آن به عنوان استن سیانوهیدرین , یکی از مواد سازندهی متیل متا آکریلات مصرف میشود .استن با آب ترکیب میشود و به عنوان یک حلال مهم برای مصارف مختلف از جمله تمیز کردن وسایل آزمایشگاهی و حلال لاک و برق ناخن به کار میرود.
این ترکیب از جمله ساده ترین و کوچکترین کتونها، مایعی بی رنگ، فرار، محلول در آب، بنزن، اتانول، متانول، دی اتیل اتر و کلروفرم و اشتعال آور با فرمول شیمیایی CH3)2CO) است که تحت عنوان پروپانون propanone)، 2-) پروپانون (2-propanone)، دی متیل کتون (dimethylketone)، دی متیل فرمالدهید (dimethylformaldehyde) شناخته میشود.استون تحت هوا و نور و متاثر از حضور کاتالیست ، اکسید کنندههای قوی و فلزاتی مانند مس و آلومینیوم میتواند پلیمر شود. زمانی که از این واکنش گاز آزاد میشود و با هوا مخلوط میشود ممکن است انفجار رخ دهد. هم چنین این ماده میتواند با آهن و استیل در حضور رطوبت نیز واکنش دهد.
استون
همچنین این ترکیب به عنوان ماده اولیه در خیلی از واکنشهای آلی نیز کاربرد دارد. از جمله مصارف خانگی آن نیز میتوان به عنوان پاک کننده لاک ناخن و تینر رنگ آمیزی اشاره کرد. استون که در خون و اوره وجود دارد، از طریق فرایند متابولیکی بدن، تولید و دفع میشود. تولید این ترکیب در افراد مبتلا به دیابت نیز بیشتر است. رژیمهای کتوژنیک نیز باعث افزایش استون در بدن میشود و درنتیجه درصد مبتلا به حملات صرعی را نیز افزایش میدهند.
مشخصات فنی
- نام شیمیایی : استون | Acetone
- فرمول شیمیایی :CH3COCH3
- شکل ظاهری :مایع بی رنگ، فرار ، آتشگیر و بدون بو است
- حلالیت در آب : کاملا قابل حل است.
- گرید محصول : صنعتی و آزمایشگاهی
کاربردهای استون
1.حلال
- این ماده، حلال خوبی برای خیلی از پلاستیکها و فیبرهای صنعتی است
- در تولید محصولات صنعتی، تولید پارچه و محصولات بافتی، رنگ کردن اتومبیلها و لوازم خانه، رقیق کردن رزین پلی استر، تمیز کردن ابزارآلات و حل کردن اپوکسیدهای دوجزیی استفاده میشود.
- به عنوان یکی از اجزای فرار رنگها و روکشها نیز به کار میرود.
- آماده سازی فلزات قبل از رنگ آمیزی و لحیم کاری ، که از زنگ زدن آنها جلوگیری می-کند.
2.آزمایشگاه
- این ماده به عنوان حلال قطبی و پروتیک در خیلی از واکنشهای آلی مانند SN2 کاربرد دارد.
- حمام یخ و استون، برای انجام واکنشها در دمای پایین بسیار موثر است.
- به عنوان حلالی پرکاربرد در تمیز کردن و شستن ظروف آزمایشگاه نیز شناخته شده است.
- استون تحت نور UV فلورسنت است و در بسیاری از آزمایشات فیزیکی و شیمیایی به عنوان ردیاب فلورسانس به کار میرود.
3.حدواسط شیمیایی
- استون در سنتز متیل متاکریلات، تولید حلالهایی مانند متیل ایزوبوتیل الکل و متیل ایزوبوتیل کتون استفاده میشود.
4.کاربرد آرایشی و پزشکی
- استفاده در پاک کنندهای لاک ناخن
- درمان جوشها و لایه برداری پوستهای خشک از جمله کاربردهای دیگر آن میباشد.
- در تولید قرصها و مایعات جهت مخلوط کردن پر کنندهها و مواد اولیه فعال، کاربرد گستردهای دارد.
- این ماده در صنعت داروسازی باعث تولید قرصهایی مقاوم و با چگالی بالا میشود.
5.کاربردهای دیگر
- جهت زدودن باقی ماندههای مواد شیمیایی روی ظروف شیشهای و چینی بسیار پرکاربرد است.
- آرایشگران برای جدا کردن مواد چسبنده، کلاه گیسها را در حمام استون غوطه ور میکنند.
- برای صیقل دادن صفحات پرینترهای سه بعدی نیز به کار میرود.
- استون بعنوان حلال بسیاری از ترکیبات آلی استفاده میشود.
- این حلال هم چنین در فیلتر سیگار ، صنایع لاستیک و لوازم منزل ، محصولات آرایشی و مراقبت شخصی نیز کاربرد دارد.
- در پوششهای سطحی ، حامل استیلن در سیلندرها و جوهرهای چاپ نیز استفاده میشود.
- به عنوان حمل کننده استیلن در داخل سیلندرها
- استون در تولید تعداد بسیار زیادی از مواد شیمیایی و صنعتی نظیر متیل ایزو بوتیل کتون یا MIBK، ایزوفورون و دی استون الکل/هگزیلن گلایکول نیز کاربرد دارد.
- استون بطور طبیعى در متابولیسم طبیعى بدن و در ارگانهاى طبیعى و عضلات و بافتها دیده مى شود و خون حاوى مقدارى استن است
تولید استون
این ترکیب به صورت مستقیم یا غیرمستقیم از طریق پروپیلن (propylene) تولید میشود. 83% از استون موجود از طریق فرایند کیومن (cumene) سنتز میگردد. درواقع، تولید استون وابسته به تولید فنول است، به صورتی که در این واکنش، بنزن با پروپیلن جهت تولید کیومن آلکیله میشود، اکسایش در حضور هوا رخ داده و فنول و استون تولید می-شود.
از جمله روشهای قدیمیتر میتوان به تقطیر خشک کلسیم استات یا باریم استات اشاره کرد. اگر در این شرایط فرایند تقطیر انجام نشد، محلول سدیم بیسولفیت به مخزن اضافه میشود، ترکیب کریستالی صاف شده و در مقدار حداقل آب حل میشود. تا زمانی که محلول قلیایی است، سدیم بی کربنات اضافه میشود و استون تقطیر شده جمع آوری و تقطیر مجدد انجام میشود.
(Ca(CH3COO)2 → CaO(s) + CO2(g) + (CH3)2CO (v
در روش دیگر، از پیش ماده
استیک اسیدتحت حرارت 120 تا 130 درجه سانتی گراد برای تولید استون استفاده میشود. کاتالیزور در این فرایند باعث افزایش راندمان واکنش خواهد شد. در نهایت، دما تا 80 درجه کاهش و محصول در حضور
کربنات پتاسیمخشک خواهد شد. در صورت لزوم، تقطیر جز به جز انجام میشود.
نکات ایمنی استون
اشتعال
- شدیدا قابل اشتعال است .
- این ماده در دماى اتاق سریعا مى سوزد .
- همچنین مى توان خطر آتش گیرى در محیطهاى بسته داشته باشد. نحوه مناسب اطفاء کربن دى اکساید، پودرخشک موادشیمیایی، فوم الکل، فوم پلیمر میباشد.
- آب براى خاموش کردن این نوع حریق ممکن است مؤثر نباشد زیرا توانایی هدایت کردن این ماده را به زیر نقطه را اشتعال ندارد.
تماس با چشم
- ppm ٥٠٠ سبب تحریکات مختصر مى شوند . در غلظتهاى ppm بخارات استن در غلظتهاىى حدود١٠٠٠ تحرىکات قابل توجه هستند . استن مایع محرک بسیار شدیدى براى حیوانات و بعضى از انسانهاست .در ٣ نفر از انسانها گزارش شده است که استن سبب صدمه زدن به قرنیه مى شود که پس از ٤٨ ساعت بهبود یافته است. در برخى موارد صدمات ماندگار به قرنیه چشم دیده مى شود.
- در صورت تماس :سریعا چشمهاى آلوده را به صورتى که پلکها باز است با آب ولرم به مدت ٢٠دقیقه شستشوداده تا آلودگى برطرف شود سپس به پزشک مراجعه شود.
بلع و گوارش
- نوشیدن حجم بالایی از آن ، سبب بیهوشی و آسیب به مخاط دهانی میشود. خوردن این ماده متداول نیست . در بسیارى از مطالعاتى که گزارش شده مشخص شده این ماده اثرى ندارد تأثیر بسیار مختصرى (خواب آلودگى مختصر ) برروى افرادى که روزانه ٢٠ گرم از این ماده را مى خورند دارد. در مطالعات بر روى حیوانات مشخص شده که استن از راه خوراکى سمیت بالایی ندارد . استن مى تواند در هنگام خوردن یا استفراغ کردن وارد ریهها شود.
- در صورت بلع : دهان مصدوم را با آب شستشو داده . فرد را وادار به استفراغ نکنید . به فرد مصدوم ٢٤٠ تا ٣٠٠میلى لیتر آب با املاح معدنى رقیق بخورانید. اگر استفراغ خود به خود اتفاق افتاد فرد را به بغل خوابانده تا جلوى راه تنفسى فرد گرفته نشود . سریعاً فرد را به اورژانس ببرید.
تماس با پوست
- در اثر تماس با پوست باعث سوزش ، تحریک پوست و صدمه زدن به آن میشود. تأثیراین ماده برروى سلامتى ازطریق جذب پوستى در پوستهاى سالم خیلى کم است .
- در صورت تماس : تأثیرى بر روى سلامتى انتظار نمى رود . اگر تماس پوستى اتفاق افتاد سریعاً تماس با پوست موضع آلوده را با آب ولرم به مدت ٥ دقیقه شستشو داده تا آلودگى برطرف شود.
تنفس
- تنفس استون و قرار گرفتن در معرض آن بمدت طولانی ، باعث آسیبهای کلیوی ، کبدی و صدمه به دستگاه عصبی ، نقصهای مادرزادی و پائین آمدن قدرت باروری در جنس نر میشود. البته هنوزمشخص نیست که آیا استون همین تاثیرات را روی انسان هم دارد یا نه. نکته جالب توجه این است که غلظتهای میلیمولار استون در حیوانات آزمایشگاهی مبتلا به صرع ، اثرهای ضد تشنجی نشان میدهد.
- در صورت تنفس این ماده : اگر علائم نمایان شد منبع مولد آلودگى یا فرد را به هواى آزاد برده و اگر علائم تنفس باقى ماند به پزشک مراجعه نمائی
بستهبندی و نگهداری استون
سقف انبارضد حریق باشد از اکسید شوندههای قوی جدا نگهداری شود.